##Harivamsha Maha Puranam - Part 3 - Bhavishya Parva Chapter 3-16 Sankhya yoga Explained Itranslated by G. Schaufelberger schaufel@wanadoo.fr September 5, 2008## Proof-read by K S Rmachandran, ramachandran_ksr @ yahoo.ca. If you find any errors compared to Chitrashala Press edn, send corrections to A. Harindranath harindranath_a @ yahoo.com ---------------------------------------------------------------- atha ShoDasho.adhyAyaH sA~NkhyayogavichAraH vaishampAyana uvAcha shR^iNuShvaikamanA rAjanpa~nchendriyasamAhitaH | kathAM kathayato rAjannirvikAreNa chetasA ||3-16-1 brahmasambandhasambaddhamabaddhaM karmabhirnR^ipa | purastAdbrahma saMpannaM brahmaNo yadadakShiNam ||3-16-2 avyaktaM kAraNaM yattannityaM sadasadAtmakam | niShkalaH puruShastasmAtsaMbabhUvAtmayonijaH ||3-16-3 divyo divyena vapuShA sarvabhUtapatirvibhuH | achintyashchAvyayashchaiva yugAnAM prabhavo.avyayaH ||3-16-4 abhUtashchApyajAtashcha sarvatra samatAM gataH | avyaktAtparamaM yattannArAyaNavido viduH ||3-16-5 sarvataH pANipAdaM taM sarvato.akShishiromukham | sarvataH shrutimalloke sarvamAvR^itya tiShThati ||3-16-6 asatashcha satashchaiva vij~neyaM tatra kAraNam | avyakto vyaktarUpasthashcharannapi na dR^ishyate ||3-16-7 vikArapuruSho.avyakto hyarUpI rUpamAshritaH | charatyachintyaH sarveShu gUDho.agniriva dAruShu ||3-16-8 bhUtabhavyodbhavo nAthaH parameShThI prajApatiH | prabhuH sarvasya lokasya nAma chAsyeti tattvataH ||3-16-9 apadAttu pado jAtastasmAnnArAyaNo.abhavat | avyakto vyaktimApanno brahmayogena kAmataH ||3-16-10 brahmabhAve cha taM viddhi sa shabdaM labdhavAnprabhuH | prabhuH sarvasya lokasya sthAvarasyetarasya cha ||3-16-11 ahaM tviti sa hovAcha prajAH srakShyAmi bhArata | prabhavaH sarvabhUtAnAM yasya tanturimAH prajAH ||3-16-12 svAbhAvAjjAyate sarvaM svabhAvAchcha tathAbhavat | aha~NkAraH svabhAvAchcha tathA sarvamidaM jagat ||3-16-13 sarvavyApI nirAlambo hyagrAhyo.atha jayo dhruvaH | evaM brahmamayo jyotirbrahmashabdena shabditaH ||3-16-14 avyakto vyaktimApannaH pa~nchabhiH kratulakShaNaiH | dhArayanbrahmaNo vyaktaM vividhaM chintitaM tvaran ||3-16-15 atha mUrtiM samAdAya svabhAvAdbrahmachoditaH | sasarja salilaM brahma yena sarvamidaM tatam ||3-16-16 vAyuM pUrvamatho dR^iShTvA yo dhAturdhAtR^isattamaH | dhAraNAddhAtR^ishabdaM cha labhate lokasaMj~nitam ||3-16-17 tadetadvAyusaMbhUtaM kR^itsnaM jagadabhUtpurA | etaddevairatikrAntaM pUrvameva sarasvati ||3-16-18 pR^ithaktvaM gamitaM toyaM pR^ithivIshabdamichChatA | ghanatvAchcha dravatvAchcha nikhilenopalabhyate ||3-16-19 phalatvAtsIdamAnA cha salile salilodbhavaH | vyAjahAra shubhaM vANIM samantAtpUrayanniva ||3-16-20 urdhvo.ahaM sthAtumichChAmi saMsIdAbhyuddharasva mAm | gambIre toyavivare mUrtivikShobhitAntaram ||3-16-21 tato mUrtidharA devI sarvabhUtaprarohiNI | yathAyogena saMbhUtA sarvatra viShayaiShiNI ||3-16-22 shrutvA cha gaditaM tasyA giraM tAM cha subhAShitAm | varAharUpamAsthAya nipapAta mahArNave ||3-16-23 uddhR^itya so.avaniM toyAtkR^itvA karma suduShkaram | samAdhau pralayaM gatvA pralIno na cha dR^ishyate ||3-16-24 yattadbrahmamayaM jyotirAkAshamiti saMj~nitam | tatra brahmA samudbhUtaH sarvabhUtapitAmahaH ||3-16-25 adyApi manasA dhAtrA dhAryate sarvayoginA | j~nAnayogena sUkShmeNa prajAnAM hitakAmyayA ||3-16-26 bhittvA tu pR^ithivImadhyamupayAti samudbhavam | tapanastUrdhvamAtiShThanrashmibhiH sa hasanniva ||3-16-27 tasya maNDalamadhyAttu niHsR^itaM somamaNDalam | sa sanAtanajo brahmA saumyaM somatvamanvagAt ||3-16-28 somamaNDalaparyantAtpavanaH samajAyata | tadakSharamayaM jyotistejobhirabhivarddhayan ||3-16-29 sa tu yogamayAjj~nAnAtsvabhAvAdbrahmasaMbhavAt | sR^ijate puruShaM divyaM brahmayoniM sanAtanam ||3-16-30 dravaM yatsalilaM tasya ghanaM yatpR^ithivI bhavat | ChidraM yachcha tadAkAshaM jyotiryachchakShureva tat ||3-16-31 vAyunA spandate chainaM sa~NghAtAjjyotisaMbhavaH | puruShAtpuruSho bhAvaH pa~nchabhUtamayo mahAn ||3-16-32 bhUtAtmA vai same tasmiMstasmindehaH sanAtanaH | guhAyAM nihitaM j~nAnaM yogAdyaj~naH sanAtanaH ||3-16-33 tapanasyaiva tadrUpaM yo.agnirvasati dehinAm | sharIre nityasho yukte dhAtubhiH saha sa~NgataH ||3-16-34 svabhAvAtkShayamAyAnti svabhAvAdbhayameti cha | svabhAvAdvindate shAntiM svabhAvAchcha na vindati ||3-16-35 indriyairatimUDhAtmA mohito brahmaNaH pade | saMbhavaM nidhanaM chaiva karmabhiH pratipadyate ||3-16-36 yAvattadbrahmaviShayaM nopayAti ha tattvataH | tAvatsaMsAramApnoti saMbhavAMshcha punaH punaH ||3-16-37 indriyairvyatirikto vai yadA bhavati yogavit | tadA brahmatvamApannaH pralayAgre pratiShThati ||3-16-38 pratiShiddhamamuM lokaM brahmavAn sa bhavatyuta | na cha rAgavyayairyAti na cha sajjati karhichit ||3-16-39 AgatiM cha gatiM chaiva nidhanaM saMbhavaM tathA | bhUtebhyo vetti sarvaj~naH parAM siddhimupAgataH ||3-16-40 Atmano gatayashchaiva tathA viShayagochare | purastAtkarmanirvR^itteH pade brahmA pratiShThitaH ||3-16-41 chittagranthIMshcha manasA rundhyAtpUrvAshcha yAtanAH | bhidyamAnAH pralobhena vAyubhinnamivArNavam ||3-16-42 pachyate hR^idayaM nIlaM parebhyo j~nAnachakShuShA | brahmaproktamivAtmA vai vimukto dehabandhanAt ||3-16-43 sR^ijedapi paraM lokaM saMharedapi vidyayA | tejomUrtirivAviddhamIha lokaM cha saMsR^ijet ||3-16-44 tiryagyonau gatAMshchaiva karmabhirniyamopamaiH | tAnyapi pratimuchyeta brahmayuktena chetasA ||3-16-45 akSharaM cha kSharaM chaiva yogakarmAbhividyate | na kSharaM vidyate tatra yadbrahma karmabhirdhruvam ||3-16-46 iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi pauShkare ShoDasho.adhyAyaH