Harivamsha, volume II, Appendix II, BORI, 1971
shrIgaNeshAya namaH
hari OM
sheShadharmaprakaraNam
itranslated by A. Purushothaman, purushothaman_avaroth @yahoo.com
shrIkR^iShNayudhiShThirasaMvAdaH
atha te munayaH sarve shaunakAdyA mahaujasaH l
sUtaM dharmavidAM shreShThaM paprachChUridamAdhR^itAH ll 1-1
sUta sUta mahAbhAga sarvashAstravishAradaH l
vyAsaprasAdAtsarvaM tvaM vetsi dharmamasheShataH ll 1-2
bhAratIyAni shastrANi vichitra phalavanti cha l
vichitra kathayopetA bhAratIyAH shrutAH kathAH ll 1-3
shrIkR^iShNacharite divye harivaMshe yadadbhutam 1
dharme dharmavidAM shreShTha taM naH shamsitumarhasi ll 1-4
sUta uvAcha
etadarthe mahApraj~no janamejayabhUpatiH l
pR^iShTavAn munishArdUlaM vaishaMpAyanamarthavit ll 1-5
janamejaya uvAcha
bhArate sarvashAstrANi shrutAni vividhAni cha l
dharmANi cha vichitrANi prathitAni mahAtmanAm ll 1-6
pANDUnAM kauravendrANAM kathAH puNyArthadAyikAH 1
yAdavendrasya kR^iShNasya charitaM mahadadbhutam ll 1-7
harivaMshe bhagavatA pitR^idevodbhavAH kathAH l
yAdavendrasya charitaM bhaumakaMsanibarhaNam ll 1-8
kailAsayAtrapramukhAshcharitAH sarvataH shubhAH 1
proktAshcha bahavo dharmAH shrutAH paramapAvanAH ll 1-9
anuktaM bhavatA tatra kiMchichCheShaM bhavedyati l
vimR^ishya cha bhavAnnUnaM sUkShmaM dharmye bahupradam ll 1-10
brUhi me kR^ipayA vipra lokasyAsya vishuddhaye l
yadyadrahasyamAchaShTa pANDUnAM vR^iShNinandanaH ll
tattadsaMgR^ihya kR^ipayA vada me bhUsurottama ll 1-11
sUta uvAcha
ityukto rAjasiMhena bhAratena mahAtmanA l
dhyAtvA muhUrtaM viprendro hyapashyaddharmasaMhitAm ll 1-12
vaishaMpAyana uvAcha
shR^iNu rAjanmahAshcharyaM gaditaM dharmavittamaiH l
kR^iShNAmR^itamiti khyAtaM sAkShAdbhagavatoditam ll 1-13
dharmANi cha vichitrANi sarveShAM sulabhAni cha l
narakANi cha sarvANi yAtanA bahuvistarAH l 1-14
devadevasya karmANi viShNoH sarvAtmanaH prabhoH l
muktipradAni bhaktAnAM charitAni mahAtmanAm ll 1-15
annagobhUmidAnAni satsa~NgAtprApyate tu yat l
sALagrAmashilAyAM tu yatphalam prochyate budhaiH ll 1-16
ekAdashIvrate chaiva ga~NgAsnAne cha yatphalam l
annapAnIyadAne tu hyatithInAM cha pUjane ll 1-17
viShNoH pradakShiNe yachcha namaskAre mahAtmanAm l
garbhe jananyA yadghoraM saMsArasya cha kaShTatAm ll 1-18
R^iNinAM dhaninAM chaiva narakaM svargameva cha l
kAveryA mahimAM chaiva pampAyAH phalamuttamam ll 1-19
kumbhakoNe cha kAveryAshchandrapuShkariNItaTe l
ranganAthasya mAhAtmyaM kAveryAH snAnavaibhavam ll 1-20
shrIshailashikhare yachcha ve~NkaTAdrau mahAgirau l
shrIhasthishikhare puNyaM praviShtAnaM mahAtmanAm ll 1-21
siMhAdrau hemakUTe cha virUpAkShasya darshane l
jayantyA mahimA chaiva navamyA mahimA tathA ll 1-22
shivArchanena yatpuNyaM shivarAthrivrate tathA l
chAturmAsya vrate puNyaM chaitrAdau mAsi yatphalam ll 1-23
ravInduvArayoH puNyaM dhanurmAsaprapUjanam l
pUjane yattu mahatAM yatInAM brahmachAriNAm ll 1-24
vichitrANi cha dAnAni phalAni vividhAni cha l
mArgANi narakAmbhodheH papinAM durgagAminAm ll
pathi bhogam cha yAnAni mArgANi svargagAminAm ll 1-25
etAnananyAn mahAbhAgo dharmaputraH sahAnujaH l
draupadyA saha dharmAtmA yadavendrAtprashushruve ll 1-26
devatAnamR^iShINAM cha dvijAnAm yaj~nashIlinAm l
madhye dharmAnprashushrAva kR^iShNe vadati dharmavit ll 1-27
jamanejaya uvAcha
kadA provAcha bhagavAn kasmindeshe yadUttamaH l
etadAchakShva viprendra kR^iShNavAkyAmR^itaM hi me ll 1-28
vaishaMpAyana uvAcha
rAjyadbhrasHTo mahAteja dharmaputraH sahAnujaH l
pA~nchAlyA saha dharmAtmA kAmyakaM vanamAvishat ll 1-29
duHkhite samanuprApte dharmaputre mahAvanam l
etadj~nAtvA yadushreShTho hyantharyAmI jagatpatiH ll 1-30
pattInAM shatasAhasraiH kA~nchanADhyairmahArathaiH l
niyutaiH patAkasaMyuktai kiMkiNIdAmashobhitaiH ll 1-31
saptabhiH saptasAhasrairrashvaiH kAshmIrajairvR^itaH l
nIlajImUtasaMkAshairmattadviradakoTibhiH ll 1-32
sainyaistu saMvR^itaH shUraH shyAmamUrtiH pratApavAn l
Ayayou hastinapuraM vidureNa samAgataH ll 1-33
samAgataM hariM j~nAtva bhIShmo vai bhItisaMyuta l
drutamAgatya bhavanAtsvagR^ihaM samupAnayat ll 1-34
kalpavitkalpayAmAsa hyarghe pAdyaM mahAtmane 1
svAgataM te jagannAtha kR^itArtho.ahaM tavAgamAt ll 1-35
tava saMsmaraNAdeva sarvapApakShayo bhavet l
asaMsthave vA svapne vA kIrtistava sukhapradA ll 1-36
dR^iShTamatre jagatyonau kiM saMpannaM bhavenmama l
tavaiva charaNambhojaM yoginAmapi durlabham ll 1-37
purA saMchitapuNyena labdhametanmayAnagha l
bhavAntarehaM niShpApo bhaveyam jagadIshvara ll 1-38
anyathA durlabhaM hyadya kathaM tvaddarshanaM mama l
ityevaM prabhuravyaktvaH svaprakAsho nira~njanaH ll 1-39
gA~Ngeyena mahAbhAgo babhAShe vadatAM varaH l
ubhAbhyAM satkR^ito nAtho lokAnAM prabhuravyayaH ll 1-40
bhAsayantaM disho bhAbhirvichitramaNimaNDapam l
sasmitaM viduraM dR^ishtvA bhIShmaM chedamuvAcha ha ll 1-41
gA~Ngeya shR^iNu madvAkyaM pANDavA dharmatatparAH l
sthitepi tvayi dharmiShThe kimarthaM vanavAsinaH ll 1-42
madbhaktAn pANDavAnviddhi teShAM syuH kathamApadaH l
sAdhUnAM vai kR^itaH kleshasteShAM bhavati shAshvatam ll 1-43
ityuktvA tUrNamutthAya gR^ihItvA karapallavam l
bhIShmasyabhItimutpAdya gAndhAryAstanayasya cha ll 1-44
ApR^ichChaya viduraM kR^iShNaH prayayou kAmyakaM vanam l
gA~Ngeyasahito dhImAnkR^iShNo yadukulottamaH ll 1-45
apashyAdbhrAtR^ibhirdIptai sevyamAnamM yudhiShThiram l
ekastrasthamudArA~NgaM yajvabhi pariveShTitam ll 1-46
R^iShivipragaNaiH sAdhairdharmasaMvAdatatparaiH l
purANadharmashAstraj~naistathA vedAntavedibhiH ll 1-47
sAbdikaistArkikaishchaiva jyotiHshAstravishAradaiH 1
R^igyajuHsAmAtharvaj~naiH shrau tasmArtavishAradai ll 1-48
kAvyAlaMkAratatvaj~naiH ShadbhAShAniratairdvijaiH l
kAvyakartR^ibhiranyaishcha nATakeShuvishAradaiH ll 1-49
gAndharvashAstranipuNairlakShaNaj~nairmahAtmabhiH l
etairanyairmahAbhAgaiH sevyamAnaM dadarsha ha ll 1-50
tasminnavasare dhImAn dharmaputraH pratApavAn l
bhrAtR^ibhirbodhito dR^iptairbalibhiryuddhakA~nkShibhiH ll 1-51
yuddhameva varaM j~nAtvA kauravendreNa shatruNA l
digdantisadR^ishaiH sUraiH khaDgashUladharaiH shubhaiH ll 1-52
raktAkShairbhImavadanair gadadaNDabhayaMkaraiH l
suyodhanamahaM hanmi pAsyAmi rudhiram bhR^isham ll 1-53
iti vAdibhiratyugrairbhrAtR^ibhiH sahitotthitaH l
gamanAya matiM chakre dharmaputraH pratApavAn ll 1-54
sa~ngAtsaMjAyate kamaH kamAdkrodho.abhijAyate l
krodhAdbhavati saMmohaH saMmohAdsmR^itivibhramaH ll 1-55
smR^itibhraMshAd buddhinAsho buddhinAshad pranashyati l
etajj~nAtvA tu matimAn sa~ngaM pariharedbudhaH ll 1-56
shrIkR^iShNa jagatAmIsha dharmabandho mahesvara l
pAhi satyaM pratij~nAM cha lokanAtha namostu te ll 1-57
ityevam dharmajo vidvandharmalopabhayAdsudhIH l
chintayAmAsa govindaM sarvagaM bhaktavalsalam ll 1-58
tarShastathA hi sukR^itanna lopayati kiMchana l
suravR^ikSho yathA kAmamIpsitAnAM prayashchati ll 1-59
dUre niveshitabalau kR^iShNaga~NgasutAvubhau l
dadarsha dharmajaH shrImAnsukR^itI bhrAtR^ibhiH saha ll 1-60
tadA viprAn puraskR^itya kandamUlaphalai saha l
Ali~nganaM namaskAramarghyapAdyaM chakAra ha ll 1-61
madhye tu parNashAlAyAmupaveshya tu viShtare l
paprachCha kushalaM rAjA kR^iShNaga~NgAsutAvubhau ll 1-62
svAgataM te yadushreShTha kimihAgamanaM prabho l
bandhuhInAnkR^ishAnasmAnbandhubhiH parivarjitAn ll 1-63
pashya kR^iShNa mahAbhAga prItirnanu tavaiva hi l
sakAmo bhavitA tanna praj~nAchakShustadAtmajAH ll 1-64
tAta priyamidaM sarvamasmAkaM charitaM tava l
evamuktvA dharmasuto bAShpavyAkulalochanaH ll 1-65
kR^iShNaM tu sarvagaM j~nAtva tanmAyAM cha duratyayAm l
atiShTanmaunamAshritya bhrAtR^ibhiH pariveShTitaH ll 1-66
kR^iShNo bhaktapriyaH shrImAn bhaktAnAM duHkhanAshanaH l
bhaktAnAM charitaM dR^iShTvA prAha bhIShmaM mahAmanAH ll 1-67
pashya bhIShma mahAbhAgAnsatyashIlAndR^iDhavratAn l
matpriyAndharmaniratAnmayi saMsaktamAnasAn ll
nirasUyAparAnetAnahaMkAravivarjitAn ll 1-68
bhIShma uvAcha
kimAshcharyamidaM deva tvadbhaktAnAM mahAtmanAm l
tvayyAveshitachittAnAmAshramAchArachAriNAm ll 1-69
tvAm vinA devadevesha gatimanyAm na lakShaye l
tasmAdetAnmahAbhAga rakSha tvam bhaktavatsala ll 1-70
kR^iShAnAmapi bhaktAnAM sAyUjyaM hi prayachChasi l
tejasvinAmabhaktAnAM dhruvaM nirayameva hi 1-71
shrIbhagavAnuvAcha
bhIShma tvametanAshvasya satyashIlAnmahAbalAn l
bodhayasva mama j~nAnaM mayi bhaktiM sukhapradAm ll 1-72
manniveshitachittAnAM mayyAveshitakarmaNAm l
iha loke paratrApi nAsti nAsti mahadbhayam ll 1-73
vaishaMpAyana uvAcha
tatastu lokasya charAcharasya
trAtAramIshaM prabhumaprameyam l
sR^iShTyantakaM taM praNamayya mUrdhnA
ga~NgAsuto vaktumupakrame cha ll 1-74
November 12, 2008