73 kR^iShNaM prati rukmiNyAH putraprArthanAkathanam
kimarthamiti |
atha dhanyopAkhyAnamArabhya bANayuddhe rudrajayAntaM viShNorutkarSho
varNitaH | prAdurbhAveShu cha tasyaiva nirguNaM saguNaM cha svarUpaM
vyAkhyAya tadguNakathanaparaM bhArataM cha shravaNaphalashrutipradarshanAntaM
samApitaM | tatra bANayuddhe cha hariharayorbheda uktaH | sa cha mamAtmA
bhadrasena itivat aupachArika iti bhavetkasyachit atyantAbhede
shAstR^ishAsyabhAvAsaMbhavaM manvAnasya mandamatermatiH tAmapaninIShuH
kailAsayAtrAditripuravadhAntaM granthamArabhate |
tayoH sarvatra pratyekaM sarvottamatvena kIrtyamAnayoH kAyavyUhe yogina iva
dehabhede.apyaikAtmyaM siddhyati |
natu dehabhedAdvyaktibhedaH sarvottamadvayAyogAt iti |
tatrAnushAsanike parvaNi kR^iShNaH shaMkarArAdhanArthaM kailAsaM gata iti
saMkShepeNoktaM tadvistareNa bubhutsuramuM vadati
kimarthaM bhagavAn
viShNurityAdinA |
devAnAM brahmAdInAM devo.api janaiH ardyate gamyate pralayakAle yAchate
iShTasiddhyarte sthitikAla iti janArdano.api sankathamanyaM pUjayituM gataH
kathaM cha tadanyasya shaMkaratvam | pUrNAnandarUpasvarUpo.api
kathamalpasukhalipsayAnyaM prati gata ityarthaH || 1 || 2 || 3 ||
evaM pUjyapUjakabhAvenAvagatayoH kathamekAtmatvamityAha |
devAviti || 4 ||
eka AtmA svarUpaM yayostAdR^ishAvapi kAryabhedAdbhinnasharIrau siddhau iva
bhasete ityetadapi kathamityarthaH || 5 ||
paraspareti | agnAvagniriva jale jalamiva
chAnyonyasminnaikyaM gatAvityuktaM
tadapi kathaM kimartham || 6 ||
aikyaM gatau dR^iShTvA R^iShayaH kimacheShTanta |
tatkathaM tayostattvaM vyAkhyAtavanta ityarthaH || 7 ||
gataH shivaM abhedeneti sheShaH |
sAkShAtkR^itavAn hariM pratyagAtmatveneti
sheShaH || 8 ||
nagaM kailAsam || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 ||
nanvayaM yogivadeka eveshvaro.anekadevatAtmA chet kiM
hariharAdvaitapratipAdanenetyAsha~NkyAha -
dhyeyamiti |
puNyAtmanAM dhyeyaM alochanIyamidaM hariharayoraikyaM vedArthatvena
nishchitaM yataH anekairAraNyaiH AraNyakaiH upaniShadbhiH saMyuktaM
tAtparyavattayA samAhitaM |
nityaM brAhmaNasyAvashyakaM nityaM anavarataM sevante chintayanti |
ayamarthaH -
bIjAnkuaravanmithaH kAryakAraNabhAvaM gatayorhariharayoH
paryAyeNa jIveshabhAvamApAdayitumidamuchyate |
tathAhi - yadA jIvaH shiva Ishvaro viShNuryadA viparItaM vA
tadA IsvaraM jIvo jale jalamivAgnAvagniriva vilIyata iti sarvavedAntasiddhAntaH |
tatra keShuchitpurANeShvAdyaH pakSha upAdIyate keShuchit dvitIyaH |
sarvathApi jIveshayorabhedaH sarvasya shastrasyArthaH | devatAntarANi tu
samaShTijIvasyAvayavabhutAnIti akR^itsnaH kR^itsnenaH
parabrahMaNAtyantamaikyamashnuvata iti
khile granthe.asmin sarvapurANArthasaMgraha iti prAk shivo jIvo viShNurIsha
ityuktam | idAniM viShnurjIvaH shiva Ishvara iti pratipAdyate |
tena sarveShaM purANAnAM mitho viruddhArthatve.api
tattvavato na virodhagandho.apIti pratipAditamupotghAte.apIti shivam ||
14 || 15 || 16 ||
shAsati shAsti |
bhauvAdityamArSham || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 ||
rAjavidyA brahmavidyA tadvatAm madhye puraskR^itam ||
22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 ||
Atmana eva dvitIyaM svarUpaM putra ityatra shrutiM paThati -
patirjAyAmiti || 31 ||
putravantaM dR^iShTveti sheShaH |
putrvAn indrapadamapi jayatItyartha || 32 ||
narake pAtayatIti sheShaH |
yasmAdvidyAyuktam || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 || 39 || 40 ||
vetraiH ArUDhAH mahAvR^ikShAH yasyAM tAM || 41 || 42 || 43 || 44 || 45 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM trisaptatitamo.adhyAyaH || 73 ||
74 shrIkR^iShNasya kailAsagamanavichAraH
prabhAtAyAmiti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 ||
devavatsuprabham || 6 ||
mahyaM mama pituH sakhe || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 ||
bhImena bhImadvAra || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 ||
bhUtabhAvanabhAvanaM
viyadAdikAraNasyAvyaktasyApi kAraNam |
"tasmAdavyaktamutpannaM triguNaM dvijasattama" iti avyaktasyApi
sAkShitvasmaraNAt || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM chatuHsaptatitamo.adhyAyaH ||
75 dvAravatIrakShaNe yadavAnprati shrIkR^iShNasyavachanam
sAtyake iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 ||
kAmapAlasya balarAmasya || 6 || 7 ||
pAshinaM varuNam
|| 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 ||
kimidaM vAkyam || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 ||
he vedamantramUrte nItiH nItipradarshakaH || 19 || 20 ||
nigrahAvagrahe krameNa svasya anyena rodhe svena vAnyasya
rodhe
siddhe sati daNDyeShu durbaleShu nayasamatAyAM sAmAnyaM
sAmaiva || 21 ||
balavatsu dAnaM trayANAmapyagochare aviShaye shatrau
bhedaH prayoktavya || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM pa~nchasaptatitamo.adhyAyaH || 75 ||
76 shrIkR^iShNasya badarikAshramagamanam
tataH samiti || 1 || 2 || 3 || 4 ||
dAnavIgarbhakR^intanaH
yaddarshanamAtrAddAnavAnAM garbhA
nashyantItyarthaH || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 ||
pakSheNa pakShavAtena parvatAn
kShobhayAmAsetyanuShajyate || 11 || 12 || 13 ||
parAgata
"sA kAShTA sA parA gati" iti shrutyuktaparagatisvarUpaH | dairghyamArSham || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 ||
yatra badarikAshrame || 21 || 22 || 23 ||
etat shAsanam etAM
shAstrAj~nAM shakrena kR^itAM nirguNamapi brAhmaNaM hatvA
brahmahatyAvrataM charedityevaM ichChanpAlayitumapi sheShaH
|| 24 ||
25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM Shatsaptatitamo.adhyAyaH || 76 ||
77 shrIkR^iShNa badarikAshrame AtithyasvIkAraH
tata iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 ||
jalavichAriNaH
jalavAsaparAH jalamAtrAhArA vA || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM saptasaptatitamo.adhyAyaH || 77 ||
78 shrIkR^iShNasya samAdhiH kolAhalashcha
tata iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi nIlakaNThakR^ite bhAratabhAvadIpe TIkAyAM aShTasaptatitamo.adhyAyaH || 78 ||
79 pishAchAgamanam
teShAmanviti || 1 ||
mAMsasya piTakaM
ma~njUShAmiva parasya sharIramityarthaH || 2 ||
lambamAnaM cha mahAprAnta cha tat
shUlaM cha tatra protAni shirodharANi yAbhyAM tau |
nR^imuNDamAlAsaMyuktashUladhAriNAvityarthaH || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 ||
shreyaH shreyase |
vinaShTendriyagocharAH
itastato bhramamANAnAmindriyaNAM vashagA ityarthaH || 21 || 22 || 23 || 24 ||
prAkR^tabuddhayaH
dehAtmavAdinaH || 25 || 26 ||
pIDanaM kartum || 27 || 28 || 29 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi TIkAyAM ekonAshItitamo.adhyAyaH || 79 ||
80 ghaNTAkarNakR^itA viShNustavaprArthanA tasya samAdhilAbhashcha
tata iti | dIpikAdhariNau
tadAnIM rAtre satvAt || 1 || 2 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAmashItitamo.adhyAyaH || 80 ||
81 ghaNTAkarNasya viShNusakShAtkAralAbhaH
tata iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAmekAshItitamo.adhyAyaH || 81 ||
82 ghaNTAkarNakR^ito viShNustavaH
pishitAsheti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM dvyashItitamo.adhyAyaH || 82 ||
83 ghaNTAkarNasya mukti
|| 1 || 2 || 3 || gR^ihANeti | yogyaM
"yadannaH puruSho bhavati tadannAstasya devatA"
iti shruterityAshayaH || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM tryashItitamo.adhyAyaH || 83 ||
84 shrIkR^iShNatapovarNam
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM chaturashItitamo.adhyAyaH || 84 ||
85 shrIkR^iShNasamIpe indrAdidevAnAmAgamanam
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM pa~nchashItitamo.adhyAyaH || 85 ||
86 shrIkR^iShNasamIpe shivAgamanam
tasyAgra iti || 1 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM ShaDshItitamo.adhyAyaH || 86 ||
87 shrIviShNukR^itA shivastutiH
|| 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 ||
shitikaNThAya shitirviShameva
kR^iShNavarNatvAt kaNThe yasya tasmai | ata eva
nIlakaNThAya | shochiShe
dIptimate || 13 || 14 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe
bhaviShyaparvaNi TIkAyAM saptashItitamo.adhyAyaH || 87 ||
88 shrIshivakR^tA viShNustutiH
tata iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 || 39 || 40 || 41 || 42 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM shivakR^itA viShNustutirnAmAShTAshItitamo.adhyAyaH || 88 ||
89 mahAdevena kR^iShNasvarUpavarNanam
ityuktveti || 1 ||
etaditya~NgulyA
kR^iShNaM darshayati | tapaH
tapaHphalam || 2 ||
90 punarapi shivakR^tA viShNustutiH
tataH sa iti || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM navatitamo.adhyAyaH || 90 ||
bANayuddhe yaduktaM hariharAdvaitaM tadeva kailAsayAtrAyAM
hareH shivArAdhakatvena shivasya viShNustAvakatvena cha
dR^iDhIkR^itam | tena
shAstR^ishAsyayorjIveshayoravikR^itabrahmabhAvaH |
kR^itsnasya shAstrasyArtha uktaH |
itranslated by A. Purushothaman, purushothaman_avaroth @ yahoo.com
antarIkR^itya
keshavam apyakeshavIkR^itya || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 ||
he martyeti saMbodhanam |
antarIkR^itatvAdeva || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 ||
anucharaH || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 || 39 || 40 || 41 ||
tenaiva dUShitena viShNunA
hetubhUtena tasya dveShAdeva me matiH samAkulA
jAtetyarthaH || 42 || 43 ||
devamunirmArkaNDeyaH || 44 || 45 || 46 || 47 || 48 ||
kechit
yAjnikAH bahutvena indrAdirUpeNa ekAtmanAH aikyena
upAsakAH | vayaM tu pratyagabhedena draShTumichChAma ityarthaH || 49 || 50 || 51 || 52 || 53 || 54 || 55 || 56 || 57 || 58 || 59 || 60 || 61 || 62 || 63 || 64 || 65 || 66 || 67 ||
indriyArtheShu
shabdAdiShu prasaktAnIti sheShaH || 68 || 69 || 70 || 71 ||
sarvagaM paramAtmagataM mama manaH
kartR^i | viShayAntare viShayaH shabdAdiH antaraH
bhedaH te ubhe karmaNi na rakShatAM viShayapravaNaM
bhedabuddhiharaM cha mano mA bhUdityarthaH || 72 ||
anyathA doShamAha - mana iti |
viparyaye viShayAdiprAvaNye || 73 || 74 || 75 ||
nA~NganIti sArddhaH || 76 ||
pragrahaH
shuddhyarthamAgrahaH || 77 || 78 || 79 || 80 || 81 || 82 ||
mAMsapaH mAMsabhakShakaH |
pibatiratra bhakShaNArtha || 83 || 84 || 85 || 86 || 87 || 88 || 89 ||
Atmani hR^idayapa~Nkaje || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 ||
janitraM janayitAram || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 ||
pitR^ikriyAM pitrR^itarpaNaM
rudhireNeti sheShaH || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 ||
phaNAvAkramyeti sheShaH | "phaNA dvayo" ityamaraH | puMsi dvivachanamidam || 24 || 25 ||
godharaM shailam || 26 ||
stanamadhye hR^idaye || 27 || 28 || 29 || 30 ||
dAmAni puShpamAlAH | mAlyakR^ite mAlAkArAya || 31 || 32 ||
gajaM kuvalayApIDaM
viShANaM dantam || 33 || 34 ||
yAdavanAmadheyaM
natu yAdavaM drumilajatvAt || 35 ||
putraM naShTamiti sheShaH || 36 || 37 || 38 || 39 || 40 || 41 || 42 ||
keshavetyantaM pathan || 43 ||
karaNam antaHkaraNam || 14 || 15 || 16 ||
padmAkShaH saMnimeShadR^iShTiH
pishAchAnAM prAk tadabhAvAt || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 ||
kUpAya kUpavAsine || 15 ||
tuNDAya mukhAya
sarvabhakShakAyetyrthaH | tuShTyAya
tuShTimate | tuTituTAya
hiMsrAya || 16 ||
hiprAya hInoti prApayati cheti
hipraH | rechakaH pUrakashcha tadubhayarUpAya ||17 ||
aghaNTAya ghaNTAya
ghaNTAvate ghaTighaTAya
ghaTayatAM sraShTR^INAmapi sraShTre || 18 ||
purAya kShetrarUpAya |
aShTau pR^ithivyAdIni svarUpANi yasya tasmai
aShTasvarUpiNe || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 ||
harikeshAya
harayo rashmayaH indriyANi vA keshA iva svarUpAntargatA
bahribhUtAshcha yasyeti harikeshaH | yaM parameshvarasya
sitakR^iShNakeshau rAmakR^iShNAvityuktaH kR^iShNAvatAraH
kesho yasyAvatAriNo maheshvarasyeti vA harikeshastasmai |
abhiShuhastAya arjunasArathaye |
bhIrubhIrushvAsau harashva tasmai
bhIrubhIruharAya atibhItAyAtisaMhatre ityarthaH || 25 || 26 || 27 ||
ajamathanAya brahmashirorhatre || 28 || 29 ||
bhadreti pAThe.api madyameva
bhadram || 30 ||
kharAya karkashAya || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 ||
dhAtoH "viShlR^i vyAptau"
ityasya vyAptyarthatvadarshanAt || 43 || 44 || 45 || 46 || 47 || 48 || 49 || 50 || 51 || 52 || 53 || 54 || 55 || 56 || 57 || 58 || 59 || 60 || 61 || 62 || 63 || 64 || 65 || 66 || 67 ||
satatamAnasaiH
avichChinnachittavR^ittibhiH || 3 ||
phalam ekAgryam || 4 || 5 ||
trayIgatiH karmakANDaprApyaH || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 ||
saMsArasya vibhavaH
nAnArUpeNa bhavanaM yasyAH sAkAshAt sA mUlavidyA tAM
trisharIriNaM brahmAditrayadeham || 12 || 13 ||
dhyAtveti | svasya
saguNabrahmabhAvaM jAnIteti keshavasya
nirguNabrahmabhAvanaM cha sUchayati |
upAsyaH chintanIyaH |
upAsya upagatya prApyaH
|| 14 || 15 || 16 ||
nirasan nirastavantaH || 17 || 18 || 19 || 20 ||
iti shrImahAbhArate khileShu harivaMshe bhaviShyaparvaNi
TIkAyAM navAshItitamo.adhyAyaH || 89 ||
ghR^iNaH
ghR^iNayo rashmayastadvAn sUryaH | ghR^iNiriti
pAThaH svachChaH || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 ||
brahmabrahmAtmane vedayaj~nasvarUpAya || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 ||
kR^iShNAya nAmataH
kR^iShNAya varNataH || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 || 33 || 34 || 35 || 36 || 37 || 38 ||
January 10, 2009